Co oznacza pojęcie „governance”

W zarządzaniu firmą governance to system, za pomocą którego organizacja jest kierowana i rozliczana. Jest to zazwyczaj zadanie rady. Rada zatwierdza strategię firmy i rozlicza menedżerów z jej wykonania. Na przykład rada firmy technologicznej może zatwierdzić pięcioletni plan ekspansji w usługach opartych na sztucznej inteligencji, a potem co kwartał sprawdzać przychody, postępy w rozwoju produktów i ryzyka.

Choć governance dosłownie znaczy kierowanie, w żargonie organizacyjnym nie jest tym samym co zarządzanie (management). Jedno wyznacza kierunek i sprawdza, czy idziemy dobrze. Drugie prowadzi codzienną działalność w tych ramach. Wróćmy do okrętu: rada ustala port docelowy i sprawdza, czy statek płynie właściwym kursem, a menedżerowie dbają o to, jak tam dopłynąć, i prowadzą statek na co dzień. Pierwsza strona pyta: „Czy to właściwy kierunek i czy jesteśmy na dobrej drodze?”. Druga: „Jak osiągnąć nasze cele?”. W polityce jest podobnie. Politycy wyznaczają cele, a eksperci wskazują jak je osiągnąć.

Dobry ład korporacyjny opiera się na trzech filarach, które można zweryfikować: odpowiedzialności, przejrzystości i ujawnianiu informacji. Odpowiedzialność wymaga trzech elementów: jasnych standardów, informacji o tym, jak się do nich stosujemy, i sankcji za ich łamanie.

Autor rozprawy opisuje governance także przez trzy elementy: mechanizmy, zgodność i wyniki. Skuteczne mechanizmy i przestrzeganie zasad mają prowadzić do lepszych rezultatów, niezależnie od tego, czy mierzy się je zwrotem dla inwestorów, wartością firmy czy realizacją celów strategicznych.

Autor zaznacza też, że governance nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na wyniki. Liczą się również strategia, zasoby, sytuacja w branży i otoczenie zewnętrzne. Dobry ład tworzy jednak warunki, w których kierownictwo może skutecznie działać w tych ograniczeniach.

Dlaczego organizacje zadają sobie tyle trudu

Na jaki problem odpowiada governance? Istnieje dlatego, że właściciele firmy rzadko kierują nią osobiście, tylko przez zarządców. W literaturze nazywa się to problemem pryncypała i agenta (teorią agencji). Menedżerowie wiedzą o firmie znacznie więcej niż właściciele, a ich cele, zwłaszcza gdy są zatrudnieni na kilka lat, mogą być inne niż cele właścicieli.

Ewangelie znają ten konflikt. W przypowieści o talentach właściciel wyjeżdża, powierza majątek sługom, a po powrocie żąda rozliczenia (Mt 25,14–30). W przypowieści o dzierżawcach winnicy ludzie, którym powierzono winnicę, nie chcą oddać właścicielowi plonów i zabijają jego syna, licząc na przejęcie dziedzictwa (Mt 21,33–39).

W biznesie ten konflikt przybiera różne formy. Po kryzysie finansowym z 2007 roku brytyjski przegląd Walkera i raport De Larosière’a dla Komisji Europejskiej wskazały wśród przyczyn słabości rad dyrektorów oraz system zachęt, który premiował chciwość i nadmierne ryzyko.

Celem governance jest ograniczenie ryzyka, że zarządca będzie działał na własną korzyść. Dzięki niemu menedżerowie powinni kierować organizacją uczciwie i zgodnie z celami właścicieli, w nadziei, że to da też lepsze wyniki. Założenie jest takie: skoro na rynku wypracowano praktyki chroniące przed znanymi błędami, firma, która ich przestrzega, powinna tych błędów popełniać mniej i średnio osiągać lepsze wyniki.

Czy to się sprawdza w praktyce?

Zaskakujące, ale badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi, czy governance poprawia wyniki firm. Część badań znajduje związek, inne nie. Jedna duża analiza łącząca dziesiątki badań nie wykazała istotnego związku między strukturą rady a wynikami firm (Dalton i współautorzy, 1998, za: Pfang).

Przyczyn sporu jest kilka. Po pierwsze, trudno zmierzyć, jak przejrzystość, struktura rady czy odpowiedzialność przekładają się na wyniki, i oddzielić ich wpływ od innych czynników. Po drugie, nie wiadomo, w którą stronę idzie przyczynowość: czy dobre rady tworzą dobre firmy, czy dobre firmy stać na dobre rady. Po trzecie, governance dotyczy ludzkich zachowań, które trudno obserwować i mierzyć. Każdy nauczyciel wie, że uczeń, który chce, znajdzie sposób na obejście reguł. Pytanie brzmi, czy przepisy mogą sprawić, że nawet człowiek zły będzie postępował dobrze. Dużo zależy od motywacji.

Są też powody czysto praktyczne. Posiedzenia rad odbywają się za zamkniętymi drzwiami, więc badacze rzadko widzą, co się na nich dzieje, a badania posługują się wskaźnikami finansowymi jako miarą wyników. Mimo niejednoznacznych wyników badań statystycznych regulatorzy i inwestorzy nadal domagają się ładu korporacyjnego.

Czy governance to coś dla Kościoła?

Ład korporacyjny, rada dyrektorów, wyniki finansowe: to nie jest słownictwo, do którego przywykliśmy w Kościele. Te pojęcia nie powstały w kontekście Kościoła ani dla Kościoła. A jednak pytania o governance wciąż płyną pod jego adresem.

Zasady ładu korporacyjnego opracowano z myślą o spółkach giełdowych, które mają akcjonariuszy, wskaźniki finansowe i dążą do zysku. Misja Kościoła jest inna: zbawienie dusz. To cel trudny do zmierzenia.

Dlaczego mimo to problem governance dla Kościoła jest dyskutowany? Po pierwsze dlatego, że Kościół ma własne prawo, które nakłada na zarządców dóbr kościelnych obowiązki o charakterze zarządczym. Kanon 1284 Kodeksu Prawa Kanonicznego mówi, że zarządcy mają działać „starannością dobrego gospodarza”, prowadzić księgi, spłacać zobowiązania, inwestować nadwyżki. To jeszcze nie jest governance w sensie nadzoru nad rządzącymi, ale pokazuje, że Kościół nie traktuje rzetelnego zarządzania jako czegoś zbędnego. Kościół musi też przestrzegać prawa cywilnego dotyczącego zatrudnienia, podatków i bezpieczeństwa.

Po drugie liczy się skala. Według statystyk watykańskich ochrzczeni katolicy to około 17,8% ludności świata, czyli szacunkowo ponad 1,4 miliarda osób, a Kościołem kieruje ponad pięć tysięcy biskupów. Do tego dochodzą szkoły, szpitale i instytucje charytatywne. Taka złożoność sprawia, że nadzór staje się koniecznością praktyczną, a nie tylko problemem teologicznym. Trudno się w tym zorientować, a co dopiero pilnować zgodności działań biskupów i proboszczów z przepisami i polityką Stolicy Apostolskiej.

Po trzecie, od lat głośno jest o skandalach w Kościele. Najbardziej widoczne dotyczyły nadużyć seksualnych, ale media informują też o sprawach związanych z niegospodarnością, długami i konfliktami w diecezjach. Autorzy krytyczni wobec obecnego systemu nadzoru podkreślają potrzebę wprowadzenia ładu korporacyjnego. Cytuje ich Pfang (pisali w latach 2003–2006):

• Cafardi (2004) ostrzega, że jeśli hierarchowie nie uznają odpowiedzialności, społeczeństwo zmusi ich do rozliczenia przez procesy cywilne lub postępowania karne.
• Doost (2003), w artykule zestawiającym Enron i Kościół, uważa, że Kościół, jako największa denominacja chrześcijańska, powinien mieć system ładu korporacyjnego na akceptowalnym poziomie.
• Post (2003) twierdzi, że porażki ładu korporacyjnego w firmach XXI wieku bledną w porównaniu z tym, jak Kościół poradził sobie ze skandalami. Proponuje zasady demokratyczne, silniejszą odpowiedzialność duchowieństwa, która ograniczałaby niemal absolutną władzę biskupów, i większą odpowiedzialność finansową.
• Gluck (2003) wskazuje na brak skutecznego systemu pomiaru wyników, mechanizmów planowania i zarządzania zasobami ludzkimi.
• Martin (2006) podkreśla potrzebę przejrzystości finansowej.

Sam fakt ich cytowania nie przesądza o tym, że mają rację. Nie analizuję tu przyczyn skandali, podobnie jak autor rozprawy, i nie twierdzę, że lepszy governance by im zapobiegł. Badania z biznesu nie pozwalają zresztą twierdzić nawet tego, że governance zapobiega upadkom firm.

Diecezja nie jest też bezduszną korporacją, a wierni i księża nie są zasobami ludzkimi. Nie ma w niej akcjonariuszy ani rady dyrektorów w sensie korporacyjnym. Są ciała doradcze, jak rada kapłańska, rada ds. ekonomicznych i kolegium konsultorów, ale w większości spraw mają głos doradczy. Nie ma odpowiedzialności zbiorowej za decyzje, bo odpowiedzialność spoczywa na biskupie diecezjalnym. Diecezja nie jest też firmą, której głównym celem jest zarabianie pieniędzy. Część wiernych patrzy z niechęcią na bogactwo Kościoła. Kościół potrzebuje środków na swoją działalność, ale jednocześnie głosi, że nie można służyć Bogu i Mamonie (Mt 6,24) ani gromadzić sobie skarbów na ziemi (Mt 6,19). Wskaźniki finansowe dają łatwy sposób oceny firmy rynkowej. Zły wybór miary może być jednak katastrofalny dla misji Kościoła, jeśli jedynym kryterium stanie się nie dobro dusz, lecz na przykład nadwyżka finansowa.

Kluczowa różnica między firmą z ładem korporacyjnym a diecezją polega według autora rozprawy na tym, że w Kościele odpowiedzialność jest osobista. Cała władza, ale też cała odpowiedzialność, spoczywa w rękach biskupa. Nie anonimowa „rada nadzorcza”, lecz „biskup X Y” odpowiada za stan diecezji. Choć mianuje go Rzym, kieruje diecezją samodzielnie, we własnym imieniu. Przede wszystkim odpowiada przed Bogiem. Co do odpowiedzialności ziemskiej, autor rozprawy (na podstawie badań w Anglii) twierdzi, że prawo kanoniczne nie nakłada na biskupa ogólnego obowiązku tłumaczenia się ze swoich decyzji przed „interesariuszami”, czyli księżmi i wiernymi. Biskup jest natomiast zobowiązany raportować „w górę”: co pięć lat składa Stolicy Apostolskiej sprawozdanie o stanie diecezji.

Co z tego wynika?

Prawdziwe pytanie nie brzmi, czy przenieść do Kościoła rozwiązania z firm rynkowych jeden do jednego. Brzmi: jak mogłaby wyglądać rozliczalność z podejmowanych decyzji w instytucji sakralnej, której misją jest zbawienie dusz? Jak wprowadzić mechanizmy, które pomagałyby unikać nadużyć, a nie zamazywały odpowiedzialności biskupa i nie stawały na przeszkodzie misji prowadzenia dusz do zbawienia? Czy w Kościele z ładem korporacyjnym czulibyśmy się bardziej jak w domu, czy jak w pracy? Na pewno do rozwiązania tego problemu potrzeba wiele roztropności.

Źródła

• Pfang, T. Raymond. (2013). Management in the Catholic Church: Towards an Ecclesiastical Model of Corporate Governance. University of Surrey.
• Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1284 [i 1287 §2, 1277 po sprawdzeniu].
• Vatican News (marzec 2026), dane z Annuario Pontificio 2026 i Annuarium Statisticum Ecclesiae 2024.

I. Misterium Kościoła

II. Lud Boży

II. O hierarchicznym ustroju Kościoła a w szczególności o episkopacie

IV. Katolicy Świeccy

V. Zakonnicy

VI. Zakonnicy

VII. Eschatoligczny charakter Kościoła pielgrzymującego i jego związek z Kościołem w niebie

VIII. Błogosławiona Maryja Dziewica Boża Rodzicielka w tajemnicy Chrystusa i Kościoła

Po co?

Takie wyszukiwanie słów w Biblii jest bardzo ważne, nie tylko dla egzegetów, ale dla każdego wiernego. W dziedzinie kierowania Kościołem możliwość sprawdzenia wszystkich wystąpień danego słowa pozwala na samodzielną interpretację.

Po pierwsze, umożliwia to pogłębione zrozumienie pewnych tematów w Biblii. Na przykład, jeśli chce się poznać, co Biblia mówi o miłości nieprzyjaciół, można porównać Pięcioksiąg, Księgi Historyczne oraz Nowy Testament i zobaczyć, jak ewoluowało rozumienie tej miłości.

Po drugie, takie wyszukiwanie umożliwia analizę kontekstualną. Wierzymy, że Biblia jest Pismem Świętym natchnionym przez Boga, a każde słowo ma znaczenie zamierzone przez Niego, które trzeba odkryć. Mimo że różne księgi były pisane przez różnych autorów, mają jednego boskiego Autora — Ducha Świętego. Dlatego można powiedzieć, że Biblia tłumaczy się sama.

W praktyce oznacza to, że jeśli na przykład w Apokalipsie znajduje się słowo “lampa” i trudno zrozumieć z kontekstu, co ono oznacza, można sprawdzić, gdzie w innym miejscu tej księgi zostało użyte to słowo. Następnie można poszukać, gdzie w Nowym Testamencie lub całej Biblii występuje to słowo. Każde wystąpienie tego słowa zawiera inny kontekst, który pozwala poznać nowe aspekty w jego rozumieniu. Na przykład słowo “wiara” może pojawiać się w różnych kontekstach, w jednym oznaczając postawę — zaufanie, a w innym zestaw przekonań dotyczących budowy i powstania wszechświata.

Po trzecie, dla osób tłumaczących Biblię taka analiza pozwala odpowiednio dobrać słowo, które należy wykorzystać w tłumaczeniu. Z drugiej strony, osobom czytającym Biblię umożliwia sprawdzenie, czy “nowe tłumaczenie Biblii” jest uzasadnione. Na przykład, czy w Biblii mowa jest o pannach głupich, czy nieroztropnych.

Z punktu widzenia kierowania Kościołem jest to także bardzo ważne. Wiara opiera się na Piśmie Świętym i Tradycji, więc manipulując tłumaczeniem, można wpływać na treść wiary i postawy ludzi. Posiadanie narzędzi i procedur badania tekstu oryginalnego pozwala w sposób rzeczowy dochodzić do sensu oryginalnego. Jest to także doskonałe ćwiczenie w poszukiwaniu i weryfikacji informacji w oparciu o źródła, co chroni przed manipulacją.

Zwłaszcza dzisiaj, gdy przestrzeń publiczna jest zalewana przez generowane przez sztuczną inteligencję treści i często bardzo trudno rozróżnić rzeczywistość od fikcji, umiejętność sprawdzania inforacji jest nieoceniona.

Opis wideo

Poniżej zamieściłem nagranie pokazujące jak można w przykładowym programie bibiljnym sprawidzić wystąpienia słowa “łódź” w Biblii.

Najpierw zostaje wyszukane słowo “łódź”. (59 wystąpień) Następnie sprawdzone zostaje jak to słowo brzmi w oryginale (πλοῖον) oraz jak to słowo zostało przetłumaczone w różnych miejscach w Biblii.

Wyszukując fragmentów które zawierają słowo “łódź LUB statek” otrzymuje się już 131 rezultatów. Następnie można spojrzeć na przygotowane zestawienia opisujące statki i łodzie w Biblii, który zawiera wszystkie słowa greckie i hebrajskie użyte do określenia statków i łodzi oraz słowa, które użyto przy ich tłumaczeniu, w tym fragmenty, w których zostało ono wywnioskowane na podstawie zastosowanego czasowonika.

Istnieje możliwość wygenerowani i prezentacji wszystkich wystąpień słowa “πλοῖον” w formie graficznej.

W ostatnim fragmencie w wyszukiwaniu dodaje się dodatkowe kryteria: wyszukaj fragmentów tylko w Ewangeliach i miejsca, gdzie jest wymieniony Piotr. W efekcie otrzymuje się trzy fragmenty, które zotały przedstawione w poprzednim wpisie.

Alternatywa

Przyjrzyjmy się alternatywie postawionej w tytule.

Z jednej strony mamy przypowieść o okręcie państwa, gdzie nie posłuszna załoga uważa nawigatora za zbędnego teoretyka, który nic nie ma im do powiedzenia. Twierdzą, że każdy potrafi machać sterem i wyrzucają tego, który patrzył w gwiazdy, przez co skazują się na ślepotę i sterowanie tylko od fali do fali bez nadziei dotarcia do lądu. Z drugiej strony jest silnie obecny obraz łodzi piotrowej, z które Jezus nauczał, w której go powołał, którą można interpretować jako Kościół. Steruje nią święty Piotr, rybak, który zna swoje rzemiosło, bardzo kocha swojego Mistrza, ale jeśli chodzi o wykształcenie, to bardziej przypomina sternika z przypowieści Platona, ślepego i kulawego, niż filozofa-nawigatora. Jednak jest w stanie robić to, co nawigator Platona nigdy by nie zrobił, mianowicie wyjść z łodzi i iść po falach za Jezusem. Co ciekawe, w Ewangeliach łódź występuje z burzą, jako sytuacją, która przekracza możliwości łodzi i rybaków. Jakie to ma znaczenie dla współczesnych liderów i przywódców, czy zwykłych obywateli? Otóż pokazują nam jakich błędów nie popełniać i jak kierować łodzią we wzmożonej złożoności i kierować się nie tylko nauką, ale też czymś więcej, albo żeby nie zaniedbywać załogi.

Dwa podejścia

Praktyka

Co to znaczy w praktyce? Jak to się przekłada na kierowanie także poza kontekstem Kościoła? Podejście Platona można porównać do podejścia eksperckiego. W wyniku analizy teoretycznej świata idei, znajdujemy idealną proporcje i rozwiązanie. Potem teoretyk obwieszcza tę prawdę załodze, dla które jest ona poza zasięgiem a zatem ją odrzucają. Doświadczają tego bardzo często specjaliści, kiedy naukowcy dokonują optymalizacji, natomiast politycy ją odrzucają nie rozumiejąc tego, lub starając się przypodobać demosowi. Podejście Piotra jest inne. On nie zna rozwiązania i nie może mieć nadziei, że teoretycznie do niego dojdzie. Zasięga zatem rady u innych, sonduje opinie, rzuca pomysł aby zobaczyć gdzie go to zaprowadzi. Jeśli chodzi o regułę, która kieruje postępowaniem Piotra to opiera się ona na wierze. Nie chodzi tu o umniejszanie zdolności Piotra. Święty Jan Chryzostom w swoim kazaniu pokazuje, że można go uznać za większego filozofa od Platona.¹

Platon, który za swego życia wygłaszał wiele bzdur, milczy teraz, podczas gdy ten człowiek głosi swoje nauki wszędzie; nie tylko wśród swoich rodaków, ale także wśród Partów, Medów, Elamitów, w Indiach i we wszystkich częściach świata, aż po krańce ziemi. Gdzie jest teraz Grecja z jej wielkimi pretensjami? Gdzie imię Aten? Gdzie są brednie filozofów? Ten z Galilei, ten z Betsaidy, ten nieokrzesany wieśniak, pokonał ich wszystkich. Czy nie wstydzicie się – przyznajcie to – samego imienia kraju, który was pokonał? Ale jeśli usłyszycie jego imię i dowiecie się, że nazywał się Kefas, tym bardziej ukryjecie swoje twarze. Nie podążaliście drogą, którą powinniście byli wybrać, ale opuściliście drogę królewską, tak łatwą i gładką, i wkroczyliście na drogę trudną, stromą i mozolną. Dlatego nie osiągnęliście królestwa niebieskiego. Dlaczego więc, pyta się, Chrystus nie wywarł wpływu na Platona i Pitagorasa? Ponieważ umysł Piotra był znacznie bardziej filozoficzny niż ich umysły. Oni byli w rzeczywistości dziećmi miotanymi na wszystkie strony przez próżną chwałę, ale ten człowiek był filozofem, zdolnym do przyjęcia łaski.

Piotr zastanawia się co by zrobił Jezus Chrystus, a także prosi Ducha Świętego o odpowiedź. Sternik Platona natomiast kieruje się faktami, ideami, rozumem. Czy można powiedzieć, że styl Piotra jest bardziej demokratyczny, a Platona hierarchiczny? Raczej nie. Oba style mają coś z hierarchi i coś z demokracji. Platon stara się dojść do rozwiązania przecież na zasadzie dialogu, Piotr podobnie. Autorytet Platona bierze się z wiedzy tajemnej, Piotra z Objawienia i praktycznego doświadczenia.

Wnioski

• W historii Kościoła mamy różne podejścia do kierowania.
• Dwa wymienione w tym tekście dotyczą dwóch fundamentów Kościoła symbolizowanych przez dwa miasta: Ateny i Jerozolimę.
• Rzym był w stanie zintegrować te dwa podejścia.
• Te wzorce mają zastosowanie dla innych systemów społecznych, dlatego ich przetłumaczenie na język zarządzania może okazać się przydatne.

Przykłady sprzężeń

Czym są sprzężenia zwrotne, o których była mowa we wstępie? Sprzężenie zwrotne, a raczej jego angielski odpowiednik “feedback”, weszło już na stałe do języka polskiego, zwłaszcza w dużych korporacjach. “Czekam na twój feedback!”, “Muszę zebrać feedback na temat swojego raportu” można słyszeć bardzo często, ale co to oznacza.

To słowo w takim kontekście pochodzi właśnie z cybernetyki i używa się go na określenie podstawowego mechanizmu w podejmowaniu decyzji, który składa się z kilku kroków: impuls, input, akcja, rezultat-output, informacja, decyzja, informacja zwrotna, reiteracja.

W przypadku raportu, który mam przygotować dla szefa, impuls to pierwsze polecenie szefa wraz z informacjami wejściowymi, akcja to napisanie raportu, rezultat-output to raport, który stanowi podstawę dla informacji wejściowej dla oceny szefa, decyzja to porównanie oczekiwanego raportu z wykonanym, a krytyka szefa, to właśnie feedback, czyli informacja zwrotna jaki był wynik mojego działania, aby w następnej rundzie poprawić swoje działanie.

W przypadku cybernetycznego papieża jak każdego sternika, celem jest utrzymanie kursu. Sternik patrzy na prąd i wiatr, skręca sterem (akcja), dostaje feedback w postaci pozycji statku i poprawia ster. Papież zatem podejmuje decyzję najbardziej proste, jak na przykład pomoc Haiti (impuls- trzęsienie, decyzja pomoc w budowaniu szkół, informacja o efekcie pomocy, nowa decyzja), po te poważniejsze, jak decyzja o reakcji na modernizm, marksizm, czy SI.

Watykan jest ciekawym przedmiotem analizy, bo jako starodawna instytucja stoi wobec nowoczesnych wyzwań.

Tło historyczne

Jakie mamy pętle

Mamy zatem różne pętle. Na przykład biskupi i biurokracja, pętle związane z konferencjami naukowymi. Mamy formalne, jak synody i konsystorze, nieformalne jak media społecznościowe. Mamy pętle w systemach sieciowych lub hierarchicznych. Pętle w hierarchii są jasno określone, komunikacja jest prosta. W sieci można dostać odpowiedź z wielu kierunków, ale może przytłaczać ilość informacji, selekcja może być “na wyczucie”, a ostatecznie przypadkowa.

Podsumowanie

Można podsumować, że w sterowaniu Kościołem ważnym elementem są pętle sprzężeń. Te pętle sprzężeń polegają na tym, że po decyzji dostaje się informacje o efekcie swoich decyzji i działań i na tej podstawie podejmuje się kolejne decyzje i działania.

Pojawia się problem z ilością nowych informacji. Tradycyjne metody przetwarzania informacji zaczynają być niewystarczające, co generuje nacisk na poszukiwanie nowych rozwiązań.

Z lotu ptaka

Papież działa jak nawigator okrętu, który musi reagować na zmieniające się warunki na morzu. Jeśli zauważy zmianę wiatru, niebezpieczną falę, musi z jednej strony dostosować odpowiednio pozycję łodzi, aby jej nie wywrócić, ale z drugiej strony nie minąć portu docelowego. Było tak w XIX wieku.

W odpowiedzi na fatalną sytuację robotników pojawiły się ruchy socjalistyczne . Leon XIII z jednej strony widział zło marksistów, ale także widział tragiczne położenie robotników, których trudna sytuacja była efektem radykalnie liberalnego podejścia do gospodarki. Patrząc na kierunek wiatru historii papież musiał zatem przekręcić ster, aby móc płynąć w tym samym kierunku. Podobne wyzwanie stoi teraz przed jego następcą, Papieżem Leonem XIV. Obecnie takim wyzwaniem jest sztuczna inteligencja (SI).

SI jest używane prawie wszędzie od szkoły po wojsko, a nawet w liturgii, tempo zmian jest zawrotne. Znów istnieją co najmniej dwie opcje, odrzucić SI lub przyjąć je bez zastrzeżeń. To jest zbyt oczywiste.

Radykalny wybór każdej z tych opcji przypomina gwałtowny ruch sterem, który może skończyć się źle dla załogi, dla łodzi i dla podróży. W tym sensie papież musi być sprawnym sternikiem i nawigatorem.

Co to pokazuje?

To pokazuje, po pierwsze zdolność Kościoła do adaptacji do zmieniających się warunków. Chociaż często są to reakcje opóźnione, to jednak takie opóźnienie pozwala adekwatnie odnieść się do zmiany i zaproponować rozwiązanie. Powolność może być podyktowana tym, że kościół to nie motorówka, ale transoceaniczny okręt. Tak jak wcześniej, to do Papieża należy funkcja sternika, który musi nawigować stosując zmiany, aby zachować niezmienność. Podobnie jak żyroskop, który dzięki byciu ciągle w ruchu zachowuje niezwykłą stabilność. Ta reguła dotyczy nie tylko Kościoła, ale także innych instytucji, a nawet wszystkich organizmów żywych: aby przetrwać i pozostać sobą trzeba się zmieniać. To, co Kościół do tej pory pokazywał, to zadziwiająca zdolność do zachowania tożsamości pomimo zmiany warunków otoczenia.

Podsumowanie

W tym krótkim wpisie, zatem mogliśmy spojrzeć na Papieża nie tylko jak na kapłana, głowę państwa, ale także na jego rolę jako sternika, który ma zadanie zachowanie wyznaczonego przez Chrystusa kursu wśród zmiennych wód historii. Pokazane zostały pewne analogie z poprzednimi historycznymi wyzwaniami. Te analogie pozwalają zrozumieć adaptację instytucjonalną, ale też stanowi przestrogę dla dalszych decyzji.

Papież jest sternikiem, a doświadczenie Kościoła może wskazać na metody zaradcze dla dzisiejszej sytuacji, która zawiera elementy nowe i stare. Z drugiej strony, także rozwój nauki o kierowaniu instytucjami może wskazać na rozwiązania korzystne dla kościoła. Odpowiedź na pytanie, co to oznacza w szczególności oraz jakie narzędzia dostarcza współczesna nauka dla poprawy komunikacji i lepszego orientowania się w otaczającym środowisku, będzie rolą tego bloga.

Jak myślicie, jak wygląda obecna sytuacja balansowania pomiędzy tożsamością a adaptacją w Kościele, jakie jeszcze analogie widzicie pomiędzy Leonem XIII. a Leonem XIV.?

Wnioski

• Zadanie Papieża może być postrzegane jako problem sterowniczy.
• Takie podejście do urzędu papiestwa jest w ciągłości z całą tradycją kościelną
• Przypomnienie tej analogii pozwala posłużyć się koncepcjami cybernetycznymi do analizy współczesnych nacisków na adaptację.
• Stanowi punkt wyjścia do pytania, co te ramy teoretyczne pokazują o współczesnych wyzwaniach.

Mt 14,24–33

Pierwszy wymieniony tu fragment opisuje scenę, gdy Jezus chodzi po wodzie:

24 Łódź zaś była już sporo stadiów oddalona od brzegu, miotana falami, bo wiatr był przeciwny. 25 Lecz o czwartej straży nocnej8 przyszedł do nich, krocząc po jeziorze. 26 Uczniowie, zobaczywszy Go kroczącego po jeziorze, zlękli się myśląc, że to zjawa, i ze strachu krzyknęli. 27 Jezus zaraz przemówił do nich: «Odwagi! Ja jestem, nie bójcie się!» 28 Na to odezwał się Piotr: «Panie, jeśli to Ty jesteś, każ mi przyjść do siebie po wodzie!» 29 A On rzekł: «Przyjdź!» Piotr wyszedł z łodzi, i krocząc po wodzie, przyszedł do Jezusa. 30 Lecz na widok silnego wiatru uląkł się i gdy zaczął tonąć, krzyknął: «Panie, ratuj mnie!» 31 Jezus natychmiast wyciągnął rękę i chwycił go, mówiąc: «Czemu zwątpiłeś, małej wiary?» 32 Gdy wsiedli do łodzi, wiatr się uciszył. 33 Ci zaś, którzy byli w łodzi, upadli przed Nim, mówiąc: «Prawdziwie jesteś Synem Bożym».

– Mt 14,24–33

Jn 21:3

Na koniec scena zamykająca Ewangelie, “Zmartwychwstały ukazuje się nad Jeziorem Galilejskim”:

3 Szymon Piotr powiedział do nich: «Idę łowić ryby». Odpowiedzieli mu: «Idziemy i my z tobą». Wyszli więc i wsiedli do łodzi, ale tej nocy nic nie złowili. 4 A gdy ranek zaświtał, Jezus stanął na brzegu. Jednakże uczniowie nie wiedzieli, że to był Jezus. 5 A Jezus rzekł do nich: «Dzieci, czy macie co na posiłek?» Odpowiedzieli Mu: «Nie». 6 On rzekł do nich: «Zarzućcie sieć po prawej stronie łodzi, a znajdziecie». Zarzucili więc i z powodu mnóstwa ryb nie mogli jej wyciągnąć. 7 Powiedział więc do Piotra ów uczeń, którego Jezus miłował2: «To jest Pan!» Szymon Piotr usłyszawszy, że to jest Pan, przywdział na siebie wierzchnią szatę - był bowiem prawie nagi - i rzucił się w morze. 8 Reszta uczniów dobiła łodzią, ciągnąc za sobą sieć z rybami. Od brzegu bowiem nie było daleko - tylko około dwustu łokci.

– J 21,3-8

W każdym z tych fragmentów to sam Jezus rozwiązuje problemy Apostołów, z którymi sami nie dawali sobie rady.